Ön muhasebe
Mizan Nedir ve Nasıl Hazırlanır? Örnek Mizan Tablosuyla Adım Adım Rehber
Mizan nedir, ne işe yarar, sütunları neyi gösterir? Genel geçici ve kesin mizan farkını, adım adım mizan hazırlamayı, örnek mizan tablosunu, denklik bozulduğunda bakılacak yerleri ve mizanı okuma ipuçlarını anlatıyoruz.
Muhasebe360 Ekibi6 dk okuma

Bir ay boyunca yüzlerce fatura, tahsilat ve ödeme kaydettiniz. Peki bu kayıtların gerçekten dengede olduğunu nereden bileceksiniz? Muhasebede bu sorunun cevabı tek bir rapordadır: mizan.
Mizan, tüm hesapların borç ve alacak hareketlerini tek tabloda toplayan bir kontrol aracıdır. Bu rehberde mizanın ne olduğunu, sütunlarını, adım adım nasıl hazırlandığını ve örnek bir mizan tablosunu birlikte inceliyoruz.
Mizan Nedir?
Mizan, belirli bir tarihe kadar yapılan tüm muhasebe kayıtlarının hesap bazında özetlendiği tablodur. Her hesabın toplam borcu, toplam alacağı ve bu ikisinin farkı olan bakiyesi yan yana görünür.
Kelime anlamıyla "terazi" demektir ve adını hak eder: Çift taraflı kayıt sisteminde her işlemin borç tutarı alacak tutarına eşit olduğu için mizanın iki kefesi de dengede olmalıdır.
Uygulamada iki temel mizan türüyle karşılaşırsınız:
- Genel geçici mizan: Dönem sonu kayıtları yapılmadan önce çıkarılır. Amacı kayıtları kontrol etmek ve dönem sonu işlemlerine zemin hazırlamaktır.
- Kesin mizan: Stok, maliyet, amortisman, KDV mahsubu gibi dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra hazırlanır. Bilanço ve gelir tablosu bu mizandan çıkarılır.
Pek çok işletme bunlara ek olarak her ay aylık mizan alarak kayıtları dönem sonunu beklemeden kontrol eder.
Mizan Ne İşe Yarar?
Mizan bir rapordan çok bir erken uyarı sistemidir. Başlıca faydaları şunlardır:
- Kayıt hatalarını yakalar: Borç ve alacak toplamları tutmuyorsa bir yerde dengesiz kayıt vardır.
- Dönem sonuna hazırlar: Hangi hesapların kapatılacağını, hangilerinin devredeceğini gösterir.
- Mali tablolara köprü kurar: Tekdüzen Hesap Planında 1-5 ile başlayan hesaplar bilançoya, 6 ile başlayanlar gelir tablosuna aktarılır.
- Hızlı durum özeti verir: Kasada, bankada ne var, müşterilerden ne alacaklısınız, tedarikçilere ne borçlusunuz; tek bakışta görülür.
Ay sonu kapanışında mizanın yeri için ay sonu muhasebe işlemleri rehberimize göz atabilirsiniz.
Mizanın Sütunları
Standart bir mizan altı sütundan oluşur:
| Sütun | Ne Gösterir? |
|---|---|
| Hesap kodu | Tekdüzen Hesap Planındaki numara (ör. 100) |
| Hesap adı | Hesabın adı (ör. Kasa) |
| Borç toplamı | Hesabın borç tarafına yazılan tüm tutarların toplamı |
| Alacak toplamı | Hesabın alacak tarafına yazılan tüm tutarların toplamı |
| Borç bakiyesi | Borç toplamı büyükse aradaki fark |
| Alacak bakiyesi | Alacak toplamı büyükse aradaki fark |
Bir hesap aynı anda hem borç hem alacak bakiyesi veremez. Toplamlar eşitse hesap kapanmış (bakiyesiz) demektir.
Adım Adım Mizan Nasıl Hazırlanır?
1. Kayıtları Tamamlayın
Mizan, kayıtların aynasıdır; eksik kayıtla çıkan mizan eksik sonuç verir. Dönemin tüm faturalarının, tahsilat ve ödemelerinin işlendiğinden emin olun.
2. Büyük Defter Hesaplarını Toplayın
Her hesabın borç ve alacak tarafını ayrı ayrı toplayın. Programla çalışıyorsanız bu toplamlar kayıt anında oluşur.
3. Bakiyeleri Bulun
Her hesap için borç toplamından alacak toplamını çıkarın. Sonuç pozitifse borç bakiyesi, negatifse alacak bakiyesi sütununa yazın.
4. Hesapları Koda Göre Sıralayın
Hesapları küçük koddan büyüğe dizin. Böylece varlıklar, kaynaklar ve gelir tablosu hesapları gruplar hâlinde okunur.
5. İki Denkliği Kontrol Edin
- Borç toplamı = Alacak toplamı
- Borç bakiyeleri toplamı = Alacak bakiyeleri toplamı
İkisi de tutmuyorsa kayıtlara geri dönme zamanıdır.
Örnek Mizan Tablosu
Aşağıdaki tablo tamamen örnek rakamlarla hazırlanmış, dönem sonu kayıtları (satılan mal maliyeti, KDV mahsubu gibi) yapılmadan önceki bir genel geçici mizandır. Örnekte şu işlemler var: veresiye mal alışı, veresiye ve peşin satış, müşteriden banka tahsilatı, tedarikçiye banka ödemesi ve kasadan bankaya para yatırma (KDV oranı örnek olarak %20 alınmıştır).
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç Toplamı | Alacak Toplamı | Borç Bakiyesi | Alacak Bakiyesi |
|---|---|---|---|---|---|
| 100 | Kasa | 24.000 | 15.000 | 9.000 | 0 |
| 102 | Bankalar | 65.000 | 45.000 | 20.000 | 0 |
| 120 | Alıcılar | 72.000 | 50.000 | 22.000 | 0 |
| 153 | Ticari Mallar | 100.000 | 0 | 100.000 | 0 |
| 191 | İndirilecek KDV | 20.000 | 0 | 20.000 | 0 |
| 320 | Satıcılar | 45.000 | 120.000 | 0 | 75.000 |
| 391 | Hesaplanan KDV | 0 | 16.000 | 0 | 16.000 |
| 600 | Yurtiçi Satışlar | 0 | 80.000 | 0 | 80.000 |
| Toplam | 326.000 | 326.000 | 171.000 | 171.000 |
İki denklik de sağlanıyor: Borç ve alacak toplamları 326.000 TL, borç ve alacak bakiyeleri toplamı 171.000 TL.
Dikkat ederseniz bakiyeler hesapların niteliğine uygun:
- 100, 102, 120, 153, 191 aktif (varlık) hesaplarıdır; normalde borç bakiyesi verir.
- 320, 391 pasif (kaynak) hesaplarıdır; normalde alacak bakiyesi verir.
- 600 bir gelir hesabıdır; dönem içinde alacak bakiyesi verir ve dönem sonunda gelir tablosuna aktarılır.
Not: Örnekte satılan malın maliyeti henüz kaydedilmediği için 153 Ticari Mallar alış tutarıyla duruyor. Bu kayıtlar dönem sonunda yapılır ve kesin mizana yansır.
Mizan Denkliği Bozulursa Nereye Bakmalı?
Toplamlar tutmuyorsa şu sırayla kontrol edin:
- Tek taraflı kayıt: Borcu yazılmış ama alacağı unutulmuş bir fiş.
- Hatalı tutar: Borca 1.500, alacağa 15.000 yazılması gibi basamak kaymaları.
- Yer değiştiren rakamlar: 54 yerine 45 yazmak. Farkın 9'a tam bölünmesi çoğu zaman bunun işaretidir.
- Devir eksikliği: Önceki dönemden gelen açılış bakiyelerinin eksik aktarılması.
- Toplama hatası: Elle ya da elektronik tabloda hazırlanan mizanlarda formülün bazı satırları kapsamaması.
Mizan Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar
Denkliği Yeterli Saymak
Toplamların tutması kaydın doğru olduğunu kanıtlamaz. Yanlış hesaba yazılan bir tutar, hiç girilmemiş bir fatura ya da iki kez girilen bir tahsilat denkliği bozmaz.
Mizanı Yalnızca Yıl Sonunda Almak
Bir yıllık hatayı dönem sonunda aramak, samanlıkta iğne aramaktır. Aylık mizan almak hatayı oluştuğu ayda yakalamanızı sağlar.
Cari Hesapları Mutabakatsız Bırakmak
120 Alıcılar ve 320 Satıcılar bakiyeleri, tek tek cari hesapların toplamıdır. Cari kayıtlar karşı tarafla teyit edilmeden mizan da güvenilir olmaz. Ayrıntılar için cari hesap defteri rehberimize bakabilirsiniz.
Mizanı Okuma İpuçları: Ters Bakiyeler
Mizanın en değerli sinyali ters bakiye veren hesaplardır:
- 100 Kasa alacak bakiyesi veremez. Kasada eksi para olmaz; böyle bir bakiye kaydedilmemiş bir tahsilata ya da fazladan girilmiş bir ödemeye işaret eder.
- 153 Ticari Mallar alacak bakiyesi vermez. Elinizde olandan fazla mal çıkamaz; alış faturası eksik girilmiş olabilir.
- 120 Alıcılar alacak bakiyesi veriyorsa müşteriden avans ya da fazla tahsilat alınmış olabilir; incelenmelidir.
- 320 Satıcılar borç bakiyesi veriyorsa tedarikçiye avans ya da fazla ödeme yapılmış olabilir.
Ayrıca bakiyeleri bir önceki ayla karşılaştırın. Gelir ve giderin hangi esasa göre kaydedildiğini netleştirmek için gelir gider hesabı yöntemleri yazımız yardımcı olur.
Mizan ve Mali Müşavir İlişkisi
Resmî defterlere dayanan mizan çoğunlukla mali müşaviriniz tarafından hazırlanır ve beyannamelerin, mali tabloların dayanağıdır. İşletmenin rolü ise kayıtları zamanında ve doğru girmektir.
İki taraf aynı veriye baktığında hatalar dönem sonunda değil, oluştuğu ayda düzelir. Ön muhasebe ile resmî muhasebe arasındaki sınırı merak ediyorsanız ticari işletme programı ve ön muhasebe farkı yazımızı okuyabilirsiniz.
Önemli: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hesap planı tercihleri, dönem sonu kayıtları ve işletmenize özel uygulamalar için mutlaka mali müşavirinize danışın.
Muhasebe360 ile Mizan
Muhasebe360, mizanı ayrı bir dosyada hazırlama yükünü kaldırır:
- Tekdüzen hesap planına göre mizan ve bilanço alırsınız; hesap bazında borç, alacak ve bakiyeyi görürsünüz.
- Raporlarınızı elektronik tablo, PDF ve CSV olarak indirebilirsiniz; PDF çıktıları antetli ve yazdırılabilir.
- Mali müşavir paneli sayesinde kayıtlar oluştuğu anda müşavirinizin ekranına düşer; ay sonu belge taşımazsınız.
Tüm raporlama özelliklerini Özellikler sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sonuç: Mizan, Kayıtlarınızın Terazisidir
Mizan; tüm hesapların borç, alacak ve bakiyelerini tek tabloda toplayarak kayıtların dengede olup olmadığını gösterir. Genel geçici mizan kontrol için, kesin mizan ise bilanço ve gelir tablosu için kullanılır.
Kısacası:
- Kayıtları eksiksiz tamamlayın.
- İki denkliği de kontrol edin.
- Ters bakiyeleri her ay gözden geçirin.
Kayıtlarınızı düzenli tutan bir programla mizan, dönem sonu telaşı olmaktan çıkar ve her ay birkaç dakikada okunan bir rapora dönüşür.
Sıkça sorulan sorular
Mizanın borç ve alacak toplamları tutuyorsa kayıtlar kesin doğru mudur?
Hayır. Denklik yalnızca her kaydın borç ve alacak tarafının eşit girildiğini gösterir. Yanlış hesaba yapılan kayıt, hiç girilmemiş bir fatura ya da iki kez girilmiş bir işlem mizanın denkliğini bozmaz. Bu yüzden toplamların yanında hesap bakiyelerini de tek tek mantık süzgecinden geçirmek gerekir.
Genel geçici mizan ile kesin mizan arasındaki fark nedir?
Genel geçici mizan, dönem sonu kayıtları yapılmadan önce çıkarılan mizandır ve kontrol amacıyla kullanılır. Kesin mizan ise stok, maliyet, amortisman, KDV mahsubu gibi dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra hazırlanır ve bilanço ile gelir tablosunun dayanağı olur.
Mizanı kim hazırlar, işletme mi mali müşavir mi?
Resmî defterlere dayanan mizan genellikle mali müşavir tarafından hazırlanır. Ancak işletme ön muhasebe kayıtlarını düzenli tuttuğunda mizan hızla çıkar ve hatalar erken yakalanır. İşbölümünü mali müşavirinizle baştan netleştirmeniz en sağlıklısıdır.
İşletmenizin ön muhasebesini tek ekrana taşıyın
Hesabınızı oluşturun, 10 gün boyunca ücretsiz kullanın. Kurulum gerekmez, kredi kartı istemiyoruz.
Sorularınız için destek hattımız pazartesi–cumartesi, mesai sonrası dahil açık.